Tolken is een samenspel

Onterecht op straat

De Groot vertelt over een zaak waarin zij tolkte. “Ik werd -via het Tolkenbureau- door de politie gebeld om te tolken in een verhoor dat afgenomen zou worden. Het betrof een dakloze man. Hij verbleef ergens waar hij niet zou mogen zijn, aldus de politie. Zo’n verhoor bestaat in de regel uit meerdere lagen. Allereerst wordt geprobeerd inzicht te krijgen in de totale situatie. Dat is eigenlijk het ‘sociale gedeelte’ van het verhoor. Daarbij kwam naar voren dat de man mogelijk toch niet dakloos zou zijn en misschien zelfs wel terug kon naar de arbeidswoning voor arbeidsmigranten.”

De Groot vervolgt: “De man was door de aanhouding erg verbouwereerd en snapte totaal niet wat hem overkwam. Het verhoor verliep daarom in het begin chaotisch en het was lastig tot hem door te dringen. Via aanvullende vragen probeerde de politie met mijn hulp de situatie helder te krijgen. Na enige tijd bleek dat de man op een incorrecte en onterechte manier ontslagen was. Zijn ontslag voldeed niet aan het Nederlands ontslagrecht. Dat het hierbij om een Poolse man ging, maakt uiteraard geen verschil. Arbeidsmigranten hebben namelijk dezelfde arbeidsrechtelijke bescherming als Nederlandse werknemers.”

Van verwarring naar ontrafeling

“Arbeidsmigranten zoals deze man verhuizen tijdelijk naar Nederland, voornamelijk om economische redenen. Voor hun huisvesting zijn ze vaak afhankelijk van hun werkgever of het uitzendbureau via wie ze aan het werk zijn gekomen. Als ze eenmaal met een busje uit -in dit geval- Polen zijn aangekomen, staan ze er alleen voor. Zo ook deze man. Toen hij werd ontslagen, was hij ook gelijk zijn onderdak kwijt. Door de stress en de situatie rondom zijn aanhouding ontstond op taalgebied ook de nodige ruis. Hij sprak in het verhoor over ‘collega’s’ terwijl hij eigenlijk zijn bekenden/kennissen bedoelde. In het Pools liggen die begrippen veel dichter bij elkaar dan in het Nederlands. Dit leidde tot verwarring in het verhoor en onduidelijkheid over waarom hij op straat was beland en ergens verbleef waar dat niet zou mogen."

Ik kon in deze zaak door mijn kennis over de Poolse taal, cultuur en mijn juridische achtergrond helpen de problematiek te ontrafelen en tot de kern te komen. Ik ken de achtergrond en situaties van arbeidsmigranten en kan makkelijk de verbinding maken. Dat droeg bij aan een juiste weergave van de situatie en kon hij verder geholpen worden.”

Samenwerking voor verduidelijking

De Groot: “De man is inmiddels weer terug bij zijn werkgever en heeft weer een dak boven zijn hoofd. Ik zie dat het tolken in dit soort processen meer is dan alleen vertalen. Het is een samenwerking waarbij ik als tolk dat wat gezegd is kan verduidelijken. Dat doe ik ook aan de hand van de toonzetting, het stemgeluid, door mee te leven en het gevoel dat de degene in zijn woorden legt, mee te geven aan de luisteraar."

Er zijn voor de ander

De Groot besluit: “Ik wil bovenal in het tolkproces professioneel overbrengen wat degene voor wie ik tolk zegt en bedoelt. Ik let daarbij ook op het tempo en de toon van een gesprek. Maar ik wil er ook zijn voor de andere partij. Mijn doel is dat zij elkaar begrijpen."