De RvR-medewerker over de Ratz

Janique Brekelmans is een aantal jaren werkzaam voor de Raad voor Rechtsbijstand (RvR) en sinds 2025 werkt ze mee aan de uitvoering van de Regeling adviestoevoeging zelfredzaamheid (Ratz). “Mijn collega heeft me enthousiast gemaakt en er zat overlap in mijn ervaring met eerdere werkzaamheden voor de RvR. Daarom ben ik ervoor gegaan. Ik was benieuwd wat ik met deze regeling voor rechtzoekenden zou kunnen betekenen.”

Wat vind je van de regeling?

“Het is een mooie regeling waarin we mensen met (juridische) problemen toch van bijstand kunnen voorzien die door bestaande regelgeving buiten de boot vallen, maar het toch niet (goed) zelf kunnen oplossen, onder meer door de ingewikkelde of zware omstandigheden waarin zij zich bevinden. Het gaat dan bijvoorbeeld om verhoor van niet aangehouden verdachten, die buiten de bestaande piketregeling vallen. Het Salduz-arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens liet zien dat verhoorbijstand ook vóór een eerste politieverhoor van belang is en dat je daarbij recht hebt op rechtsbijstand. Dit kan iedereen overkomen, of je het nu wel of niet gedaan hebt. Verder speelt verminderde zelfredzaamheid bijvoorbeeld ook bij vreemdelingenaanvragen, als het gaat om een verblijfsvergunning of gezinshereniging.”

Hoe beoordeel je of een zaak binnen de Ratz valt?

“Voor een politieverhoor is het heel duidelijk wat nodig is en wat het belang is. Bij een civiele zaak wordt wat van mijn inlevingsvermogen gevraagd. Ik vraag me dan af of er mogelijk andere voorzieningen zijn die helpend kunnen zijn of dat juist erger voorkomen kan worden als er een advocaat bij komt. Soms kan slechts een paar uur hulp door een advocaat al het verschil maken. Het komt ook voor dat de gegeven informatie op de aanvraag te summier is voor een goede beoordeling. Om de context beter te snappen of bepaalde woorden of uitspraken beter te begrijpen, vraag ik de advocaat die aanvraagt namens de rechtzoekende om meer toelichting. Dat kan per e-mail zijn of telefonisch.”

Lastige afwegingen

“Soms is de afweging of er wel of niet een Ratz kan worden toegepast best lastig. Zo had ik een zaak waarbij de cliënt van de aanvrager al lang geen contact meer had met haar moeder en zij van haar familie te horen had gekregen dat zij niet welkom was op haar moeders uitvaart. Een voor haar heftig gegeven. Een uitvaart kun je niet overdoen en er zat tijdsdruk op. Via een reguliere toevoeging zou het niet gelukt zijn dit besluit tijdig aan te vechten. Daarom is er gekozen voor een Ratz.”

Bijzondere leerervaring

“Door mijn betrokkenheid bij deze regeling heb ik veel geleerd over zaken waar ik voordien niet zo bij stilstond. Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan problematiek binnen gezinnen met kinderen. Het wordt me nu vaak duidelijk wat de belangen zijn die spelen in de gesprekken aan de Jeugdbeschermingstafel. Je zit als ouder tegenover grote partijen. Voor het evenwicht in zo’n gesprek kan de aanwezigheid van een professional aan je zijde het verschil maken.”

Wat zijn de reacties?

“Advocaten zijn blij met de regeling. In theorie zou iemand het zelf moeten kunnen, maar de praktijk maakt dan toch dat hij of zij er niet toe in staat is. Daar liep de advocatuur ook tegenaan en daarom vinden zij dit een mooie manier om toch hun client bij te kunnen staan.”