- Voorwoord
- Aanbod en behoud sociaal advocatuur
- Slachtofferzaken
- Huurrecht en arbeidsrecht
- Asiel- en vreemdelingenrecht
- Peer review
- Regeling adviestoevoeging zelfredzaamheid
- Regeling Loonbeslag
- Mediation
- Bewindvoering Wsnp
- Tolken/vertalers
- Matching
- Mensgericht werken
- Raad van Advies
- Jaarverslag Raad van Advies 2025
- De Stand van de uitvoering 2025
- Cijfers, balans en rekening van baten en lasten 2025
- Bezoldigingen topfunctionarissen 2025
- Kerncijfers Wrb 2025
- Kerncijfers Wsnp 2025
- Kerncijfers Wbtv 2025
Overheden vragen te veel van burgers
Paul van Lienden zat vlak voor zijn pensioengerechtigde leeftijd toen hij te maken kreeg met de Nederlandse en zelfs de internationale bureaucratie. “Overheden vragen te veel van je en denken dat je het zelf wel kan. Ze denken dat de online wereld voor iedereen vanzelfsprekend is.” Maar voor Van Lienden was de waarheid toch even anders. Hij dreigde net voor de eindstreep van zijn werkzame leven het recht op zijn pensioen te verliezen, omdat hij niet de benodigde documenten kon opvragen, noch aanleveren.
(Advies)toevoegingen zelfredzaamheid

Toelichting figuur
In 2025 zijn er in totaal 5.917 adviestoevoegingen zelfredzaamheid afgegeven. Ter vergelijking: in 2024 waren dit er 4.957.
In 2025 zijn er in totaal 825 toevoegingen zelfredzaamheid afgegeven. Ter vergelijking: in 2024 waren dit er 846.
Van Lienden: “Toen ik in juni 2024 de officiële brief kreeg dat ik mijn pensioen kon aanvragen, ben ik bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB) ingelogd. Ik vulde in dat ik gescheiden was. En toen ontstonden er gelijk problemen. Ik kon niet verder met mijn aanvraag omdat ik niet de juiste papieren kon aanleveren. De aanvraag moest echter wel voor 9 september van dat jaar binnen zijn, anders zou ik geen pensioen krijgen.”
Niet weer op straat
Van Lienden woonde op dat moment in een verzorgingstehuis en vreesde door de situatie zijn inkomen en daarmee zijn woonplek te verliezen. Zijn grootste angst, omdat hij eerder in zijn leven, na een faillissement, al noodgedwongen op straat had moeten leven. Sindsdien heeft hij er alles aan gedaan om weer terug in de maatschappij te komen. Hij haalde zijn diploma als NT2-docent aan de Hogeschool van Amsterdam. “Als je alles hebt verloren is het hard vechten om weer terug te komen. Ik wilde dat niet nog eens meemaken.”
Zoektocht naar de echtscheidingspapieren
Van Lienden was in 1990 in Engeland gescheiden en had sindsdien geen enkel contact meer met zijn ex-vrouw. Zelf had hij niet de beschikking over de echtscheidingspapieren. Van Lienden vervolgt: “Ik heb die papieren verder nooit nodig gehad en werkgevers of andere instanties hebben mij er ook nooit om gevraagd. Ik belde met de SVB om uit te leggen dat ik die papieren niet had en dat ik die ook niet bij mijn ex kon opvragen, omdat ik geen contact meer met haar had en niet wist waar zij verbleef. Maar ik kwam er niet doorheen. Ik heb daarna contact gezocht met de Nederlandse en Britse ambassades. Zij konden mij ook niet helpen en verwezen naar de Britse overheid. Die zou kunnen uitzoeken waar de scheiding was geregistreerd en wanneer.”
Daar stokte het. Het uitzoekwerk aan de kant van de Britse overheid bracht kosten met zich mee, die hij uitsluitend met een creditcard mocht betalen. Die had hij niet door zijn BKR-registratie na het faillissement. “Ik heb verschillende malen aangegeven met een bankkaart te kunnen betalen of het geld over te kunnen maken, maar dat bleek niet mogelijk.”
Ik kreeg telkens weer te horen: meneer u kunt het zelf online regelen.
Paul van Lienden
Hulp via de Ratz
“Een doorbraak in deze situatie kwam toen ik naar het Juridisch Loket aan de Vijzelstraat in Amsterdam ben gegaan. Ik werd geholpen door mevrouw Slijkhuis die afzonderlijk met me sprak en zo kwam ik in contact met Caroline.”
Forder: “Paul was erg gestrest door alles wat hij had meegemaakt. Hij liep tegen een muur van digitalisering, onpersoonlijke behandeling en bureaucratie.” Van Lienden: “Ik werd telkens terugverwezen naar de online omgeving; ‘Meneer, u kunt het zelf online oplossen’, werd keer op keer gezegd."
Forder: “Paul had al veel zelf gebeld met verschillende instanties, maar werd voortdurend weggestuurd en was dan weer op zichzelf aangewezen. Via de Regeling adviestoevoeging zelfredzaamheid (Ratz) kon ik hem de hulp bieden die hij nodig had om wél door die bureaucratie heen te komen. Ik heb alle instanties in Nederland en Engeland aangeschreven. Toen ook daar niet op gereageerd werd, ben ik gaan bellen om ze te laten merken dat ik niet op zou geven. Daarbij was het cruciaal dat ik mijn eigen creditcard twee keer heb moeten gebruiken om de nodige documenten over de echtscheiding te kunnen bemachtigen.”
Net op tijd
Dit moest allemaal gebeuren onder hoge tijdsdruk. Van Lienden verzucht: “Klopt, de eerste betaling werd gedaan op 20 juni. Op 15 juli kregen we een brief van de Britse instantie. Ik dacht toen dat we de juiste papieren binnen hadden, maar het bleek slechts een informatieve brief met het bericht dat ze het scheidingsvonnis hadden gevonden. Het duurde nog tot in augustus voordat ik daadwerkelijk het vonnis in handen had.”
“Ik ging gelijk met het vonnis naar de gemeente, maar daar kreeg ik te horen dat het document gelegaliseerd moest worden via een zogenaamde Apostille (officiële stempel ter legalisatie van een document). Daarvoor moesten we het document eerst naar een andere instantie in Engeland sturen. Gelukkig werd het document in afwachting van de Apostille toch door de Nederlandse instanties geaccepteerd. Misschien had het te maken met mijn enorme vasthoudendheid. In ieder geval was ik net op tijd om de aanvraag van mijn pensioen per 9 september (tevens mijn 65ste verjaardag) veilig te stellen.”
Forder: “Hier was letterlijk sprake van ‘computer says no’. Van Lienden: “Ik ben zo blij met de inzet en betrokkenheid van Caroline, maar ook met de dame van het Juridisch Loket, mevrouw Slijkhuis. Zonder hen was mij dit niet gelukt in deze digitale maatschappij. Ik weet niet waar ik terecht zou zijn gekomen zonder de menselijkheid die zij mij toonden.”
Een echt geval van: ‘computer says no’.
Caroline Forder
Regeling adviestoevoeging zelfredzaamheid (Ratz)
De Regeling adviestoevoeging zelfredzaamheid (Ratz) is een tijdelijke, lichte adviestoevoeging die is gestart op 1 juli 2021 en jaarlijks wordt verlengd “zolang de heroverweging van het zelfredzaamheidscriterium niet is doorgevoerd in de wet- en regelgeving” (brief 4 september 2023 van toenmalig minister Weerwind aan de Kamer). Signalen van de Vereniging Sociale Advocatuur Nederland (VSAN) leidden tot de invoering ervan. Het doel was om een kleine toevoeging ruimhartig te verlenen om rechtzoekenden die anders geen recht hebben op rechtsbijstand via een toevoeging, bij te staan. De Ratz is een initiatief van de Raad voor Rechtsbijstand en tot stand gekomen in samenwerking met het Juridisch Loket en de Nederlandse Orde van Advocaten.
Wanneer is rechtsbijstand via de Ratz geïndiceerd?
-
wanneer er geen rechtshulp beschikbaar is;
-
wanneer er sprake is van een onvoldoende responsieve houding van een bestuursorgaan en de inzet van een advocaat deze mogelijk kan forceren;
-
of wanneer sprake is van een dermate juridisch of feitelijk complex probleem of van persoonlijke omstandigheden dat direct inzet van een advocaat nodig is;
-
of wanneer er voor een belanghebbende zoveel op het spel staat dat juridisch advies met de kwaliteitswaarborgen van een advocaat nodig is.