Leerstoel Toegang tot het Recht en Gesubsidieerde Rechtsbijstand
Liesbeth Hulst is per december 2024 bijzonder hoogleraar ‘Toegang tot het Recht en Gesubsidieerde Rechtsbijstand’ aan de Universiteit van Amsterdam bij de Faculteit der Rechtsgeleerdheid.
Rol universitaire rechtenfaculteiten
Hulst: “Steeds minder rechtenstudenten kiezen voor een loopbaan als advocaat die (mede) op toevoeging individuen bijstaat. Aan de andere kant is in de samenleving het gebrek aan juridische expertise op bijvoorbeeld het terrein van het sociaal zekerheidsrecht, familierecht en jeugdrecht merkbaar. Ik bepleit dat aandacht voor dit soort rechtsgebieden binnen de rechtenopleiding relevant is, zodat de invulling van het rechtenonderwijs ook aansluit op de getalsmatige ‘vraagzijde’ van juridische problemen in de samenleving.”
“Want een onderbelicht aspect betrof de rol van universitaire rechtenfaculteiten. Welke rol willen zij spelen zodat rechtenstudenten ook bekend worden met de sociaal advocatuur? Maar ook juist binnen hun rol kunnen zij de overdracht en ontwikkeling van kennis en inzichten op deze rechtsgebieden versterken.”
Welke rol willen universitaire rechtenfaculteiten in de bekendheid van de sociaal advocatuur bij rechtenstudenten?
Symposium ‘Toegang tot het recht begint aan de rechtenfaculteiten’
“In de bijeenkomst ‘Toegang tot het recht begint aan de rechtenfaculteiten’ die eind september aan de Universiteit van Amsterdam werd gehouden, is dit onderwerp geagendeerd. Het symposium kreeg de nodige aandacht op LinkedIn en in de juridische media. Het onderwerp begint te leven onder juristen en rechtenstudenten.”
Ramp in slow motion
“Het toenemend tekort aan sociaal advocaten en bepaalde juridische specialismen is eigenlijk een soort ramp in slow motion. Er is sprake van ‘bystander intervention’. Door de aanwezigheid van meerdere partijen voelt niemand zich echt verantwoordelijk: de overheid die lange tijd onvoldoende deed, sociaal advocaten die nieuwe advocaat-stagiaires moeten opleiden, de advocatenbalie die het beschermde advocatenberoep deelt en afgestudeerde rechtenstudenten die een baan en specialisatie (mogen) kiezen die hen aanspreekt en die ze zich kunnen veroorloven. Maar ook rechtenfaculteiten kunnen nadenken over hun rol in de samenleving en rechtsstaat. Hun ‘mission statements’ tonen vaak hun brede betrokkenheid bij de samenleving en rechtsstaat. Verbeterde toegang tot het recht zou daarbij passen.”
Het toenemend tekort aan sociaal advocaten is een soort ramp in slow motion.
Waarom en hoe aansluiten op de samenleving
“Via deze leerstoel wil ik inzichtelijk maken waarom toegang tot het recht relevant is, ook voor rechtenfaculteiten en juristen zelf. Daarmee ben ik ook begonnen in een artikel in het Nederlands Juristenblad, waarin ik ook maatschappelijke en economische perspectieven op de rechtsstaat en universiteiten betrek. In dat artikel heb ik de rol van de rechtenopleiding in de toegang tot het recht breder geagendeerd en uitgewerkt. Ik pleit voor meer aandacht in het basiscurriculum voor de hierboven genoemde rechtsgebieden. Dat doe ik door onder meer te wijzen op langjarige cijfers over hoe vaak problemen op die rechtsgebieden in de samenleving voorkomen (waaronder rechtsplegingscijfers), in combinatie met wat we uit onderzoek weten over wanneer mensen hun juridische problemen niet zonder juristen kunnen oplossen en de impact van juridische problemen. En ik werk in dit artikel uit wat rechtenfaculteiten dan concreet kunnen doen in de invulling en uitvoering van het rechtenonderwijs zelf.
Nieuw vak Recht en Praktijk
“Uit onderzoek weten we dat rechtenstudenten binnen de rechtenopleiding nog weinig in aanraking komen met de sociale advocatuur. Via deze leerstoel heb ik het afgelopen jaar het nieuwe vak Recht en Praktijk ontwikkeld en begin 2026 gegeven. Dit is een verplicht derdejaars bachelor Rechtsgeleerdheid, dat nu verbonden is met de leerstoel. In het verplichte basiscurriculum waar alle rechtenstudenten doorheen gaan, komen zelden nieuwe vakken. Dus dit was een heel uitzonderlijke kans. De praktijk van de sociale advocatuur heeft een vaste plaats gekregen in dit nieuwe vak. Ook kijken we in dit vak met een interdisciplinaire gedragslens naar de realiteit van burgers en ongelijkheid in de samenleving. Abstracte concepten proberen we voor studenten concreet en invoelbaar te maken door ze te verbinden met voorbeelden uit de praktijk van gesubsidieerde rechtsbijstand en eerstelijns rechtshulp. Zodat universiteiten ook juristen opleiden die de belangen, zorgen en realiteit van grote delen van de bevolking kunnen begrijpen, beschermen en dat gaan zien als juridisch interessant werk.”