Aandacht voor aanbod en behoud sociaal advocatuur

Per 1 februari 2026 zijn de vergoedingen op basis van het advies van Van der Meer II aangepast. Alleen de vergoeding voor werken in kantoren is niet op het beloofde niveau. De Raad voor Rechtsbijstand (RvR) ziet het op orde brengen van de vergoedingen voor advocaten die in kantoren werken, als randvoorwaardelijk voor het succes van andere maatregelen, zoals bijvoorbeeld het stimuleren van studenten om te kiezen voor het vak van sociaal advocaat. Hiermee komen ook de vergoedingen in kantoren op orde en is er geen negatieve financiële prikkel om in kantoorverband te gaan of te blijven werken. Het hebben van kantoren in het stelsel is van groot belang voor een duurzaam stelsel. Kantoren zijn namelijk kweekvijvers voor nieuwe sociaal advocaten en vormen de ruggengraat van het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand.

Zorgelijke ontwikkeling

De dalende trend in het aanbod is zorgelijk. “Het is een serieuze ontwikkeling. In bepaalde regio’s van Nederland en in bepaalde rechtsgebieden is het moeilijker om een sociaal advocaat te krijgen. Er komt steeds meer aandacht voor dit probleem, de belangrijkste stap tot nu toe is de invoering van Van der Meer II, waardoor de enorme achterstand in vergoedingen al enigszins werd ingehaald.” Aan het woord is Inge Piso, hoofd Strategie en Beleid RvR. Samen met Leonie Peterinck, senior beleidsmedewerker RvR, vertelt zij over de verschillende projecten en initiatieven die de RvR met ketenpartners en het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) heeft opgezet, of die al lopen.

Financiering beroepsopleiding advocaat-stagiaires

“We besteden bij de RvR al lange tijd aandacht aan het vraagstuk hoe we de aanwas van nieuwe sociaal advocaten kunnen stimuleren”, vertelt Piso. Peterinck vult aan: “Zo loopt inmiddels al voor het vijfde jaar op rij de subsidieregeling beroepsopleiding sociaal advocaten. Om nieuwe instroom in het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand te bevorderen, heeft JenV op initiatief van de Nederlandse orde van advocaten (NOvA) aan de RvR destijds de opdracht gegeven een subsidieregeling in te voeren voor het financieren van de beroepsopleiding van advocaat-stagiairs. De gedachte is dat dit de kosten en risico’s voor sociaal advocaten vermindert en daarmee positief effect heeft op de instroom van nieuwe advocaten in het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand.”

In het jaarverslag van 2023 stelt advocaat-stagiair Esmée Verschuren: “Zonder deze subsidieregeling had ik er niet gezeten.”

Monitoring aanbod en drijfveren

“Het mooie is dat met het Kenniscentrum Stelsel Gesubsidieerde rechtsbijstand (Kenniscentrum) we binnen de RvR een instituut hebben dat deze subsidieregeling en de effecten ervan monitort. Het Kenniscentrum monitort bovendien doorlopend het aanbod van sociaal advocaten, en ook de drijfveren en motieven van nieuwe sociaal advocaten en sociaal advocaten die afscheid nemen. Eerder onderzocht het Kenniscentrum de drijfveren van sociaal advocaten. Daarnaast is er verdiepend onderzoek naar het aanbod van advocaten en komt er longitudinaal onderzoek naar startende sociaal advocaten.”

In samenwerking bouwen aan oplossende initiatieven

“Bij het zoeken naar oplossingen, kijken we overigens niet alleen naar de aanwaskant, maar ook naar hoe we sociaal advocaten voor het stelsel kunnen behouden”, vervolgt Piso. “We zoeken daarin de samenwerking met onze ketenpartners en zij met ons. Met de NOvA bespreken we de inschrijvingsvoorwaarden en bezien we waar we administratieve lastenverlichting kunnen realiseren, zonder dat we op de kwaliteit inboeten. We blijven aangesloten op de signalen van de NOvA, de Vereniging Sociale Advocatuur Nederland (VSAN) en ook de lokale ordes en de dekens zijn belangrijke gesprekspartners.”

Peterinck vervolgt: “We organiseren zogenaamde online kenniskringen over thema’s als AI, marketing en hoe slimmer en efficiënter te werken. Onderwerpen die de dagelijkse praktijk van sociaal advocaten én mediators raken. Hiermee zetten we in op kennisdeling. Het is daarom goed te zien dat de bijeenkomsten steeds beter bezocht worden, zeker omdat we weten dat er veel eenpersoonspraktijken in dit vak zijn.”

Voorlichting in het onderwijs

Ook wordt er voorlichting in het onderwijs gegeven. Piso: “We willen zo vroeg mogelijk in het opleidingstraject informatie geven over het werkveld van de sociale advocatuur. Zo worden bij meerdere universiteiten en hogescholen gastcolleges verzorgd. Dan weten studenten van het bestaan en kunnen geïnteresseerden zich erop richten. Dit doen we samen met de sociaal advocatuur, de NOvA, de VSAN en het ministerie van Justitie en Veiligheid. Zo brengen we netwerk en kennis bij elkaar.”

Peterinck: “We werken met een sprekerspoule van ca. 15 tot 20 betrokken sociaal advocaten, waarvan een aantal ook mediator is. Zij verzorgen gastcolleges voor studenten vanuit een gemeenschappelijk gedeelde visie over de sociaal advocatuur. Je ziet dat het enthousiasme onder studenten toeneemt. Zodra zij horen met welk soort zaken je als sociaal advocaat te maken krijgt, gaat het leven. Dan krijgen we ook regelmatig te horen dat studenten hier verder in willen.”

De RvR schenkt met 14 portretten van sociaal advocaten van de hand van Marwan Magroun, Fotograaf der Nederlanden, aandacht aan hun werk en de betekenis ervan in levens van mensen. Zij vormen één van de bases van onze democratische rechtstaat. Pieter Poelman is één van hen en zegt: "De vele voordelen die er zitten aan het vak sociaal advocaat - maatschappelijk nut, dicht bij de cliënten, veel procederen, eigen baas want kleine zaken - komt bij het gros van de rechtenstudenten niet terecht. We zien dat op vrijwel alle faculteiten de grote advocatenkantoren veel ruimte hebben om studenten te werven en hun verhaal te doen. Ik heb nooit een gastcollege gehad over sociaal advocatuur en had er geen beeld bij. Zowel universiteiten als sociaal advocaten realiseren zich dat er ruimte voor gemaakt moet worden. Die ruimte is er ook steeds meer, in de vorm van bijvoorbeeld gastlessen. Ook de Extended Master Sociale Advocatuur bij Tilburg Law School is een goede ontwikkeling."

Campagne ‘Ik ben sociaal advocaat’

Eind 2025 ging de website ‘Ik ben sociaal advocaat’ live. Peterinck: “Deze website en de campagne zijn bedoeld voor een brede doelgroep, maar geven vooral relevante informatie en links aan studenten over hoe je sociaal advocaat wordt. Een sociaal advocaat vertelt over zijn werk en er is bijvoorbeeld meer informatie te vinden over de beroepsopleiding. Ook dit is in samenwerking met NOvA, VSAN en JenV tot stand gekomen.”

Leerstoel aan de UvA

Per december 2024 is Liesbeth Hulst bijzonder hoogleraar ‘Toegang tot het Recht en Gesubsidieerde Rechtsbijstand’ aan de Universiteit van Amsterdam. Piso: “De instelling van deze leerstoel zorgt voor een intensivering van de aandacht voor gesubsidieerde rechtsbijstand, het heeft een stimulerende werking. Hulst zei hier zelf eens over dat de leerstoel tegenwicht biedt aan de commerciële advocatuur. En dat is nodig, omdat de commerciële advocatuur alom vertegenwoordigd is in en verweven is met de universiteiten. De leerstoel geeft extra gewicht aan dit onderwerp."

Lees ook het interview met Liesbeth Hulst "Leerstoel Toegang tot het Recht en Gesubsidieerde Rechtsbijstand"

Aandacht vragen blijft nodig

“Het heeft even geduurd, maar we merken dat er meer aandacht is voor de sociaal advocatuur: bij universiteiten, maatschappij-breed en ook vanuit de politiek, om de vergoedingen op peil te brengen. Maar we zijn er nog niet. Voor behoud van het stelsel is het invoeren van de kantoortoeslag noodzakelijk. Daarnaast gaan we met onze ketenpartners ook verder met de overige initiatieven.”